آمار جديدي كه از جمعيت عراق منتشر شده بسيار نگرانكننده است. از هر 10 عراقي يك نفر اين كشور را ترك كرده است.
نخبگان عراقي بيشترين سهم مهاجران اين كشور را در سالها به ويژه ماههاي اخير تشكيل دادهاند. اين نخبگان بعد از ترك عراق به اردن و سوريه ميروند.
واشنگتن از سازمان ملل خواسته است موضوع بحراني پناهجويان عراقي را بررسي كند و چارهاي براي آن بيابد. كشور عراق بهترين مردان و زنانش را از دست ميدهد و كساني كه براي بازسازي بعد از سالها جنگ به آنها نياز دارد، با عجله بسيار در حال ترك كشور هستند.
در عراق اولين مرحله در مسير رهايي و نجات جان، سوار شدن بر يك تاكسي 20دلاري است. اين تاكسي شما را از ميان سربازان خشمگين عبور ميدهد و از چند ايست بازرسي خطرناك و خيابانهايي با نامهاي مستعار كوچه نارنجك و بولوار تك تيرانداز رد ميكند.
اين كوچهها به خاطر ويژگيهايي كه دارند به اين نامهاي مستعار خوانده ميشوند. مثلا يك خيابان به دليل انفجار نارنجك مشهور است و خيابان ديگر به دليل فعاليت تك تيراندازها.
مرحله اول فرار از عراق در مقابل ترمينال سامرا در فرودگاه بغداد پايان مييابد. در اين ترمينال مسافران چنان از پشت سر گذاشتن مسير خطرناك آسودهخاطر به نظر ميرسند كه اصلا به شيوه رفتار نگهبانان ترمينال با آنها توجهي ندارند. ماموران امنيتي پيش از آنكه اجازه ورود به ترمينال را به آنها بدهند دستور ميدهند تا چمدانهايشان را در كنار خط زردرنگي بگذارند كه بر روي آسفالت كشيده شده است.
سگهاي پليس چمدانها را بو ميكشند تا مبادا مواد منفجرهاي در آنها باشد. مردان، زنان، پدربزرگها و نوهها زير نور مستقيم آفتاب ميايستند تا اين كار بازرسي تمام شود. يكي از مادران حاضر در ترمينال ميگويد كه به همراه خانواده قصد سفر به امان را دارد.
او كه دستان پسرش را محكم در يك دست دارد و در دست ديگر به سختي چمدان سنگيني را حمل ميكند ميگويد، از امان به پراگ و از آنجا به استكهلم خواهد رفت. فرزندان او از شنيدن اينكه در استكهلم برف ميبارد بسيار شگفتزده هستند.
اولين پرواز از فرودگاه بغداد يك هواپيماي چارتر است كه فقط عصرها پرواز ميكند. اما فرودگاه از نخستين ساعات صبح شلوغ است. 3پزشك كه بعد از سالها تازه يكديگر را در فرودگاه بغداد پيدا كردهاند از ديدن يكديگر بسيار خوشحال هستند. يكي از آنها كه متخصص روانشناسي كودك است 3هفته پيش ربوده شده و بعد از 3روز شكنجه و پرداخت 50هزار دلار پول آزاد شده بود.
در يكي از بعد از ظهرهاي هفته گذشته كه خبرنگار اشپيگل براي تهيه گزارش به فرودگاه بغداد رفته بود، 4هواپيما از فرودگاه پرواز داشتند. مقصد اين پروازها امان، دمشق، بيروت و دوبي هستند. كسي هنگام سوار شدن به هواپيما اشكي نميريزد. اكثر مسافران پيش از سوار شدن به هواپيما خداحافظي كردهاند. بعضي فكر ميكنند كه به عراق بازميگردند ولي بعضي هم براي هميشه كشور را ترك ميكنند.
عراق، كشوري كه هر روز دستخوش خشونت و حملات خونين است اكنون به صحنه بزرگترين فاجعه پناهجويان در دنيا البته از زمان بيخانمان شدن فلسطينيان بعد از جنگ 1948 تبديل شده است. در آستانه شروع اين جنگ آمريكا، سازمان ملل و كشورهاي همسايه پيشبيني كرده بودند كه شمار پناهجويان به دهها هزار نفر برسد.
اكنون 4 سال بعد از شروع جنگ، بيش از 2 ميليون عراقي از كشور خارج شدهاند. اردن نزديك به 750 هزار نفر از اين افراد را در خود جاي داده، كشورهاي حوزه خليج فارس 200 هزار نفر، مصر 100 هزار نفر و سوريه نزديك به 400 هزار نفر عراقي پناهجو را ميزباني ميكنند. اكنون از هر 10 عراقي يك نفر از اين كشور گريختهاند و نزديك به همين تعداد هم اكنون بيخانمان و پناهجوي داخلي هستند.
پناهجويان عراقي تنها افراد فقير و گرسنه نيستند. بسياري از آنها نخبگاني هستند كه براي يافتن يك زندگي بهتر كشور را ترك ميكنند. كشور عراق كه بعد از سالها جنگ و خونريزي و از سر گذراندن حكومتهاي سركوبگر تاكنون هزاران نفر از نخبگان خود را از دست داده است حالا نخبگان باقي مانده را هم فراري ميدهد.
اكثر نخبگاني كه اكنون به دنبال فرار از كشور عراق هستند را پزشكان، وكلا، قضات، مهندسان و بوروكراتهاي دولتي تشكيل ميدهند كه كشور عراق بعد از اين همه سال جنگ به شدت براي بازسازي به آنها نياز دارد.
غرب، به ويژه 2 كشور آمريكا و انگليس كه سران ائتلاف جنگ عراق هستند آماج بيشترين سرزنشها و انتقادها به خاطر بد اداره كردن اين جنگ شدهاند. اين در حالي است كه اين 2كشور سهمي از پذيرش پناهجويان اين جنگ نداشتهاند.
از سال 2003 و زمان شروع جنگ عراق تا كنون آمريكا تنها 500 نفر و انگليس 115نفر از پناهجويان عراقي را پذيرفتهاند. دولت بوش وعده داده كه 7 هزار درخواست پناهندگي سياسي عراقيها را همين امسال بررسي كند و قول داده كه 3 هزار نفر از اين افراد را بپذيرد. اما واقعيت اين است كه واشنگتن با بخشندگي تمام همه مسئوليتي را كه در مقابل اين پناهجويان دارد به سازمان ملل سپرده است.
مقامات آمريكايي در عراق هيچ درخواست پناهندگي را نميپذيرند. تنها بعضي نهادهاي غير دولتي مانند بنياد بيل گيتس 5ميليون دلار براي طرح كمك به دانشگاهيان عراق اختصاص داده است. اين بنياد در هفته 40 درخواست پناهندگي را از سوي دانشگاهيان ميپذيرد و بررسي ميكند.
اردن و سوريه از بار سنگين پناهجويان عراقي و هجوم آنها به اين دو كشور بسيار نگران هستند و پيامدهاي انساني اين واقعه را بسيار ناگوار ميدانند. اردن اكنون مرز خود را با عراق بسته است. هر روز بيش از 2هزار عراقي از طريق مرز وارد سوريه ميشوند. هجوم اين تعداد پناهجوي عراقي به سوريه قيمت نان و ديگر مايحتاج ضروري مردم را بالا برده و قيمت اجاره آپارتمان هم به طور نجومي افزايش يافته است.
بسياري از عراقيها پيش از ترك اين كشور و پناه بردن به كشورهاي ديگر شرايط و مقدمات مالي خود را برنامهريزي ميكنند. مثلا خانه يا خودروي خود را ميفروشند تا در دمشق يا امان بتوانند ملكي بخرند. عدهاي ديگر هم بخشي از دارايي خود را در عراق حفظ ميكنند و يا آن را تبديل به دارايي در مناطق كردنشين شمال عراق ميكنند.
بسياري از ثروتمندان عراقي پيش از اين هم در امان حضور داشتند و حالا فقط اين حضور را تقويت كردهاند. شهر امان كه زماني به شهر در خواب رفته شهرت داشت اكنون بسيار شلوغ و پر رفت و آمد شده و كافهها و رستورانها پر از جمعيت عراقي است كه فعلا قرار است در اين شهر باقي بمانند.
مردم عراق به ويژه طبقه متوسط اين شهر همواره خود را از همه عربها بالاتر ميدانستند. حالا پناه بردن و بيكار و معطل ماندن در 2شهر عربي براي آنها بسيار تحقيرآميز است.
اشپيگل 20 اوت ترجمه :نيلوفر قديري
